Ondanks dat corruptie in het land steeds meer aandacht krijgt van zowel locale als van buitenlandse autoriteiten blijft de kans groot dat getracht wordt ondernemers te verleiden tot corrupte praktijken. Gezien de cultuur van het land is dit niet vreemd. De locale bevolking is opgegroeid met corruptie: ‘iedereen doet het’.

Inheemse bedrijven versus buitenlandse bedrijven

Voor het oprichten van een bedrijf in het buitenland heb je vaak een juridisch dienstverlener nodig. Vaak zijn inheemse juridische dienstverleners vele malen goedkoper dan buitenlandse juridische dienstverleners, en daarmee aantrekkelijk. Ook omdat zij waarschijnlijk de wet en de gebruiken goed kennen. Gezien het locaal geaccepteerd fenomeen corruptie, is de kans wanneer je met een inheems bedrijf gaat samenwerken echter groot verleid te worden tot corrupte praktijken. En als je één keer toezegt, zullen ze vaker terugkomen. Een buitenlands dienstverlener is in beginsel wel duurder, maar op termijn valt dat vaak wel mee, gezien het uitblijven van de vraag om smeergelden.

Belangrijk hierbij is wel alles goed volgens de wet te doen en telkens in alle rust aan te kunnen tonen dat je handelt volgens de wet. Gezien de pogingen je te verleiden tot corruptie zal de procedure tot het verkrijgen van vergunningen vaak langer duren dan in eerste instantie gedacht. Hierdoor worden ook de kosten van de ingehuurde juridische dienstverlener hoger. Echter, geef niet toe aan corruptie. Op termijn zal blijken dat je goedkoper uit bent wanneer structureel niet meegewerkt wordt aan corrupte praktijken. Belangrijk is wél om duidelijk aan te geven aan je dienstverlener wat je wél van hem verwacht en wat niet.

Gezichtsverlies en relatie

Zoals in veel buitenlandse landen hebben ook in Vietnam ambtenaren een gevoel van macht en is gezichtsverlies onacceptabel. Behandel ambtenaren, terwijl je voet bij stuk houdt, dan ook altijd met respect. Vaak zal na enkele maanden de belastingdienst aankloppen bij een nieuw opgestart bedrijf. En een aantal maanden later weer. Naast behulpzaamheid is relatiemanagement van belang; tegemoet komen aan zijn behoefte naar aanzien. Hierbij is de relationele kant belangrijker dan de protserige. Maak na het controleren van de boeken met de ambtenaar een rondje door het bedrijf en ga met hem lunchen. Dit laatste kan gewoon in de bedrijfs- of campuskantine waar ook de andere medewerkers lunchen. Als ondernemer bouw je aan je relatie en de ambtenaar voelt zich gewaardeerd en krijgt het gevoel dat hij macht uitstraalt. Bijkomend voordeel van deze manier van relatiebemiddeling en niet in een duur restaurant gaan lunchen of dure cadeaus geven, is dat de ambtenaar niet onnodig vaak terugkomt voor een zelfde of overtreffende behandeling.

Bedrijfslocatie

Het is aan te raden een bedrijfslocatie te zoeken in de nabijheid van andere buitenlandse bedrijven. Daar is de infrastructuur voor een belangrijk deel namelijk al aanwezig. Ook kan je van deze bedrijven leren hoe om te gaan met of te handelen in bepaalde situaties. In Zuid-Vietnam is een aantal campussen waar allerlei IT bedrijven zitten. Het is handig daar te zetelen. De Vietnamese regering wil de IT sector proactief stimuleren. Hierdoor kunnen deuren worden geopend en processen versneld.

Bijtend productieproces

Starco voert de verschillende fases van het productieproces van textiel uit. De grootste milieubelasting tijdens het productieproces van textiel wordt veroorzaakt door het gebruik van verschillende chemicaliën en het verbruik van grote hoeveelheden water. Zo wordt het textiel bij het neutraliseren gewassen om de bleek te verwijderen. Vervolgens wordt het textiel behandeld met soda (NaOH), een bijtende stof. Het afvalwater dat overblijft is vaak heet, heeft een hoge pH-waarde, en bevat bleek en sodaresten. Deze, en andere chemicaliën in het afvalwater, zijn giftig en tasten het zuurstofgehalte in het water aan. De lozing van afvalwater direct in het oppervlaktewater vormt een grote bedreiging voor vissen en waterplanten. Starco heeft een reinigingsinstallatie voor proceswater gebouwd en een zuiveringsinstallatie voor het afvalwater. Zo wordt het watergebruik binnen Starco beperkt en wordt het afvalwater voorgezuiverd geloosd in het riool.

Gezonde werknemers

Het gebruik van bijtende stoffen, zware metalen en verontreinigd water is zeer schadelijk voor de gezondheid van werknemers. Voor Starco reden om maatregelen te treffen. Zo voldoet het bedrijf volledig aan het Oeko-tex 100 label (zie kader) en heeft het bedrijf recent 60 werknemers in Bangladesh een veiligheidstraining gegeven. Starco loopt daarmee voorop binnen de textielindustrie. Een goed werknemersbeleid draagt bij aan een lager verloop van arbeidskrachten en gemotiveerd personeel. Volgens Starco woordvoerder Joël Menco zijn de laatste jaren ´social compliance en corporate responsibility de sleutel geworden tot succesvol zaken doen. Het voldoen aan de strenge milieu- en veiligheidseisen heeft geleid tot goede relaties en nieuwe orders’. Hiermee geeft Starco op succesvolle wijze invulling aan de OESO richtlijnen over milieu en arbeidsomstandigheden.

Het spel van kleine corruptie

Poging tot omkoping hoort bij de dagelijkse praktijk van zaken doen in landen in Oost en West Afrika. Een voorbeeld hiervan is het moeten openen van koffers bij de douane. ‘Een ritueel dat telkens plaatsvindt. Zoek als het mogelijk is een vrouwelijke douanier uit, omdat de ervaring leert dat zij minder corrupt zijn en de poging je ertoe te verleiden eerder opgeven. Douaniers proberen je al snel te verleiden tot corruptie, ondanks wat ze in de koffer vinden. Zo werd bij een collega drie dozen sigaren gevonden die hij voor privé gebruik had gekocht in een aangrenzend land. Dit werd bestempeld als invoer van smokkelwaar. Eén doos per persoon was namelijk het maximum. In een andere situatie werd bij het uitgaan van een land in een koffer twee houtsnijwerkjes gevonden. De douanier bestempelde dit als uitvoer van kunst en dus smokkel. Toen wij vervolgens aangaven dat het niet in het land gekocht was, maar in het land daarvoor, zei de douanier direct dat het dan ook invoer van kunst is geweest en dat we dus dubbel moesten betalen. Een ander voorbeeld is de vraag van een douanier of iemand anders in uniform of hij/zij je paspoort of inentingkaart mag zien. Als je dit document dan aan hem geeft, krijg je die pas terug tegen betaling. Laat het dus zien, maar hou het wel zelf vast!’

Tips om je staande te houden

Al aangegeven was het belang van vriendelijk blijven en het bewustzijn van het verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. Dit lijken futiliteiten maar bepalen als grondhouding de uitgangsposities van beide partijen. Ambtenaren die proberen ondernemers te verleiden tot corruptie testen hen uit. Wanneer zij angst signaleren (en dat gaat non-verbaal) zullen zij zich onvermurwbaar opstellen.
‘Blijven lachen, niet offensief worden en vriendelijk blijven, zijn essentieel terwijl je rustig en zelfverzekerd aangeeft niet mee te werken aan het corrupte voorstel. Heb geduld en beweeg mee, bijvoorbeeld door hun naam te vragen en vervolgens voor te stellen om naar zijn of haar leidinggevende te gaan. Doe dat op zo’n manier dat de desbetreffende ambtenaar geen gezichtverlies lijdt. Bedenk hierbij wel dat wanneer de ambtenaar ermee instemt om naar zijn leidinggevende te gaan, je vervolgens afhankelijk bent van zijn of haar grillen. Ook werkt het vaak goed als je een aantal namen van de president en ministers van het desbetreffende land kent. In het spel van wel of niet toegeven aan steekpenningen werkt dit in het voordeel van de ondernemer, aangezien de ambtenaar op het vliegveld nooit kan controleren of dit bluf is of niet´.

Kennis van de lokale cultuur en omstandigheden

Om je staande te kunnen houden tegenover ambtenaren die je proberen te verleiden tot corruptie is het handig kennis te hebben van het desbetreffende land en de heersende cultuur. De EVD kan informatie geven over andere ondernemers die in het land actief zijn. Ook worden door de EVD regelmatig bijeenkomsten over specifieke landen of regio’s georganiseerd. Een andere bron met veel praktische kennis zijn handelsvertegenwoordigers van Nederlandse ambassades of Netherlands Business Support Offices (NBSO’s) van het ministerie van Economische Zaken. Zij hebben kennis over het land en de cultuur en hebben tevens contacten in die landen van bijvoorbeeld andere Nederlandse ondernemers. Ook de NABC – Netherlands African Business Council, waarvan veel bedrijven die zaken doen in Afrika lid zijn, kan via contacten met andere leden en Ambassadeurs van de landen in Afrika goede adviezen geven.
‘In de landen zelf is het handig samen te werken met lokale partijen. Hierdoor leer je goed de heersende cultuur van zaken doen en tevens hoe je in die landen zaken voor elkaar krijgt. Zorg dat je je aanpast aan de situatie daar. Ga de straat op in een spijkerbroek en een blouse, en neem een aantal verlopen credit cards mee’.

Voorbeelden van uitlokking

Een medewerker van het bedrijf reed ‘s avonds in het donker door een Afrikaanse hoofdstad. Nadat die ergens een U-turn had gemaakt gingen er achter hem zwaailichten aan. Er had een politieauto achter hem gereden. Toen hij stopte en zijn raam opendraaide, gingen zijn achterdeuren en de bijrijders deur open en drie politieagenten stapten in (tip: zorg er altijd voor dat je deuren op slot zitten). Ze zeiden tegen hem dat hij en zijn auto waren gearresteerd omdat hij een U-turn had gemaakt en dat was niet toegestaan. De opmerking dat je een auto niet kan arresteren werd weggewuifd. De ondernemer was bekend in de stad en zei vervolgens: ‘’oké, dan rijden we naar het bureau, naar jullie chef”. Dit lag tien minuten verder. Na vijf minuten stelde de agenten voor dat ze hem voor 50 dollar zouden laten gaan. Vanuit de gedachte dat je het in een Afrikaans land midden in de nacht nooit van drie agenten wint, was dit een goede deal. Was je niet naar het bureau gereden, dan hadden ze meer geld willen hebben. Was je wel naar het bureau gegaan dan was je overgeleverd aan hun chef en dan ben je al snel een hele nacht bezig.
Een ander voorval gaat over het betalen van toeristengeld dat in veel Afrikaanse landen betaald moet worden om binnen te komen. De ondernemer gaf aan dat hij geen toerist was maar een business man en dat hij dus weigerde te betalen. De ambtenaar wilde de man zijn paspoort zien. Vervolgens vroeg de ambtenaar of die het even mocht meenemen. De ondernemer weigerde, waarna de ambtenaar vroeg of hij zijn gele inentingboekje mocht zien. Ook dat mocht, maar hij kreeg hem niet in handen. Toen zag de ondernemer een kruier (die hij niet kende). Hij rende op hem af, omarmde hem en zei: “hey Charles, lang niet gezien! Hoe is het?”. Toen staakte de ambtenaar de poging om aan de ondernemer een extraatje te verdienen. Vervolgens stond een minder ervaren collega van het bedrijf tegenover de ambtenaar. Deze was zijn gele boekje vergeten. Hij moest mee met de ambtenaar het kantoortje in, want zonder boekje kom je niet binnen. In het kantoortje lagen allerlei spuiten en naalden en de douanier gaf aan dat ze dan maar ter plekke de inentingen zouden toedienen. De ambtenaar zag direct de angst in zijn gelaat die deze mededeling veroorzaakt. Vervolgens kon de collega voor 100 dollar een volledig ingevulde inentingskaart kopen.

Automatisering van het productieproces

Gedroogde theebladen worden vermalen tot verschillende grootten: ‘blad’, ‘gebroken’ en ‘stof’. Het mengen van grove bladtheesoorten gebeurde in Sri Lanka handmatig. Door het handmatig mengen kwamen stof, haren en andere viezigheden in de thee terecht waardoor de thee niet meer aan de internationale hygiënestandaarden voldeed. Bovendien werkten theemengers onder slechte arbeidsomstandigheden. In 2004 bouwde Van Rees een nieuwe fabriek in Colombo, Sri Lanka, waarbij een zelfontwikkelde mengtrommel het handmatig mengen verving. De nieuwe machine bevat een innovatief mechaniek in de trommel die de theebladen verspreidt en hiermee klonteren voorkomt. De machine kan 4,5 ton theebladen per uur mengen. Bovendien kan de nieuwe machine de thee schoonmaken door verontreinigingen te scheiden van de thee. De productie van thee is met behulp van de machine hygiënischer en voldoet nu aan alle internationale voedingsstandaarden en dus ook aan de OESO richtlijn voor consumentenveiligheid.

Werkgelegenheid

Bij automatiseringstrajecten neemt vaak het aantal arbeidsplaatsen af. Veel theemengers waren bang hun bron van inkomsten te verliezen door de komst van de mengmachine. Van Rees woordvoerster Nelleke Hollanders: “De afname van werkgelegenheid was inderdaad een risico. Maar gelukkig zijn er door de toename van onze productie alleen maar banen bijgekomen. Het belangrijkste is dat het werk in de fabriek is veranderd.” De mengers houden zich nu niet meer bezig met het sorteren van thee, maar met bijvoorbeeld het onderhoud en de schoonmaak van de machines. Van Rees stelt dat het werk veiliger, schoner en efficiënter is geworden en brengt daarmee ook de OESO richtlijn over arbeidsomstandigheden in praktijk.

Kennisoverdracht

Hoewel theesoorten met een minder grove textuur al langere tijd mechanisch werden gemengd, was het mechanisch mengen van grove thee lange tijd niet mogelijk omdat de thee dan gaat kleven en klonteren. Van Rees schakelde een Indiaas bedrijf in dat al ervaring had met het produceren van dergelijke machines. Er waren veel technische aanpassingen aan het oorspronkelijke ontwerp nodig om aan de hoge eisen te voldoen. Uiteindelijk resulteerde dit in een ‘state-of-the-art’ ontwerp, waardoor alle partijen veel kennis hebben opgedaan over het sorteren van deze grote bladeren. Dit is een belangrijk onderdeel van de OESO richtlijn over wetenschap en technologie. De helft van de financiering voor het project kwam van PSOM, een subsidieregeling van het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking.

Meer informatie

• EU beleid levensmiddelenhygiene
• Van Rees
• Tea and coffee trade international
• Subsidies voor duurzaam ondernemen in buitenland

FSC-certificering

Hout afkomstig van het grondgebied van dochteronderneming Wijma Douala S.A.R.L. in Kameroen is FSC-gecertificeerd. Dit wil zeggen dat het hout afkomstig is van bos dat op verantwoorde wijze wordt beheerd, en dat Wijma rekening houdt met mensen en dieren in en om de bossen. Adjunct directeur Ad Wesselink geeft aan: “Certificering past gewoon binnen ons beleid. We anticiperen daarmee op de almaar stijgende vraag naar duurzame producten in West-Europa en Noord-Amerika. Wijma heeft bijvoorbeeld ook als één van de weinige bedrijven in de houtbranche een fulltime milieucoördinator in dienst.”

Winst voor bedrijf en lokale bevolking

Wijma verhandelt hout vanaf zelfbeheerde bosgebieden naar handelsorganisaties in Europa. Hierdoor kan Wijma van begin tot eind invloed uitoefenen op de aanvoer en kwaliteit van het hout.
De betrokkenheid van Wijma werpt zijn vruchten af voor zowel de organisatie als de lokale bevolking. Wijma zorgt in Kameroen voor goed onderhouden wegen. Dit maakt veilig transport van hout mogelijk. Tegelijkertijd profiteert de lokale bevolking van de verbeterde wegen en bruggen. Ook voor de slechte kwaliteit van drinkwater en de gezondheidszorg zoekt Wijma naar een duurzame oplossing. Hiervan profiteren zowel het personeel van Wijma als de lokale bevolking. Dit sluit goed aan bij de algemene uitgangspunten van de OESO richtlijnen. Milieucoördinator Mark Diepstraten:
“Het verstandig omgaan met de natuurlijke bron (het bos) en rekening houden met haar bewoners (mens en dier) is voor de houthandel een must!”

Problemen en obstakels

Voor het verkrijgen van het FSC-keurmerk, moeten een aantal obstakels worden overwonnen. FSC-gecertificeerd hout is afkomstig uit bossen waarvoor een duurzaam beheersplan is opgesteld binnen de criteria van FSC. Voor een bos waar de kaprechten maar voor een korte periode geldig zijn, is het lastig het duurzame beheersplan uit te voeren.
Naast de richtlijnen voor duurzaam bosbeheer, heeft Wijma als bosbeheerder ook te maken met het beheersen van illegale houtkap en stroperij. Daarnaast dient Wijma aandacht te besteden aan de beperkte lokale gezondheidszorg en infrastructuur.

Succesfactor

Wijma heeft een lokaal comité opgericht. Dit comité bestaat uit vertegenwoordigers van de lokale autoriteiten, de bevolking en lokale maatschappelijke organisaties. Het comité pakt illegale houtkap en stroperij aan door draagvlak en begrip voor duurzaam bosbeheer te creëren. Daarnaast controleert het comité de handhaving van de afgesproken regels en het duurzame beheersplan van Wijma.

Meer Informatie

• Wijma Zonen
• Wijma Douala
• FSC

Nieuwe vorm van omkoping

Op verschillende niveaus trachten opdrachtgevers opdrachtnemers te verleiden tot corrupte handelingen. Deze kennen verschillende uitingsvormen, zoals het toe-eigenen van in de opdrachtovereenkomst opgenomen voertuigen of machines of het expliciet vragen om meer van deze goederen in de offerte op te nemen dan strikt noodzakelijk voor de opdrachtuitvoering. Het vragen van smeergelden voor opdrachtverlening komt tevens voor. Ook krijgen internationaal ondernemende bouwers te maken met agenten die niet zuiver blijken te zijn. De vraag om politiek getinte sponsoring is betrekkelijk nieuw en een slimme manier om de schijn van corruptie te vermijden. De gift geeft immers maatschappelijk gezien een belangrijke impuls aan de wederopbouw van het land. Er zit echter een adder onder het gras. Wanneer het bouwbedrijf hier niet aan tegemoet zou komen, zou het geen vervolgopdrachten krijgen.

Aandacht voor politiek belang

Een tip om corruptie tegen te gaan, is te onderzoeken wat het politiek belang van een opdracht voor het desbetreffende land is. Wanneer het politiek belang van de totstandkoming van de opdracht groot is, kan dat in het voordeel van het uitvoerende bedrijf zijn. Allereerst is er dan meer aandacht van de pers, waardoor corruptie bemoeilijkt wordt. Hiernaast willen politici vaak scoren, waardoor ook zij corruptie rondom het project zullen willen voorkomen, opdat het project voorspoedig verloopt en vertraging uitblijft.

Het Nederlandse bedrijf was ooit betrokken bij bouwwerkzaamheden op een vliegveld in een Afrikaans land. Het bedrijf gaf aan dat het niet wilde meewerken aan welke vorm van corruptie dan ook en legde de opdrachtgevers hiertoe een clausule voor waarin ze aangaven aan geen enkele afpersing mee te werken. Beide partijen ondertekenden deze clausule opdat er geen ongeoorloofde betalingen zouden plaats vinden: ‘take it or leave it!’. Politiek had het land er belang bij dat het project werd gerealiseerd, aangezien zonder toerisme het land niet kon worden opgebouwd. Dus stemden ze uiteindelijk in met de clausule. Dit heeft wel vertraging opgeleverd. Er was wel getekend, maar op allerlei fronten bleven partijen om steekpenningen vragen. Steeds weigerde het bedrijf hieraan toe te geven. Toen uiteindelijk alle vergunningen aanwezig waren om het project te beginnen, was er geen verdere vertraging en werd het project opgeleverd voor de afgesproken opleverdatum. De minister van het land noemde het project bij de opening een ‘voorbeeld-project’ en er was veel positieve media-aandacht.

Anti-corruptie tips

Het Nederlandse bedrijf heeft naast de politiek getinte sponsoring ook andere lessen geleerd en geeft de volgende tips om corruptie tegen te gaan. Zo komt het geregeld voor dat binnen contracten ook voertuigen of machines gemoeid zijn. Het is van belang de eigendomsrechten van deze goederen pas over te dragen nádat de projecten voltooid zijn. Anders kunnen ze de dag na levering verdwenen zijn of oneigenlijk gebruikt worden. Ook is het belangrijk om in de gaten te houden of de goederen die besteld worden functioneel zijn voor de opdracht. Anders kan het gebeuren dat goederen voor privé-gebruik tussen de bestellingen doorglippen. Zo had het bedrijf de ervaring dat er voor een bepaald project een aantal bedrijfswagens nodig waren maar SUV gespecificeerd werden.

Of over lokale agenten die bij het werken in buitenland noodzakelijk zijn. Zorg ervoor dat zo’n agent een ´legal entity´ is. Het komt veel voor dat allerlei mensen hand- en spandiensten aanbieden. Voor al deze diensten zullen ze geld vragen. Het is belangrijk dat je werkt met een agent die werkt vanuit een BV vorm. Dan kunnen facturen gestuurd worden en zijn kosten achteraf te verantwoorden. En sluit overeenkomsten met agenten altijd voor één project af op basis van ‘no cure, no pay’. Want beide partijen moeten zich nog aan elkaar bewijzen. Vaak willen agenten een contract voor een heel land of regio. Vervolgens kom je dan moeilijk van ze af. Stel de contracten dus altijd goed op voor één project volgens Nederlandse recht, waarin de verplichtingen van de agent gespecificeerd staan.

Een extra risico bij internationaal ondernemen is dat corruptie een plek krijgt in het bedrijf. In het geval een werknemer niet marktconform verdient, vergroot dit de kans dat de werknemer gevoeliger wordt voor meewerken aan corruptie voor eigen belang.

Wanneer je als ondernemer in een land wil gaan opereren, is het zinvol om je goed te verdiepen in het land en deel te nemen aan een handelsmissie. Bijvoorbeeld georganiseerd door de Economische Voorlichtings Dienst (EVD), de Kamer van Koophandel (KvK) of met de minister. Onder andere brancheverenigingen brengen dergelijke missies onder de aandacht. Tijdens een missie kom je in contact met andere meer ervaren landgenoten. Je hoort dan snel wie wel en niet te vertrouwen zijn en je bouwt een netwerk op. Hiernaast levert een missie kennis op over cultuur, gewoontes en bijvoorbeeld welke percentages voor agenten in een bepaald land gebruikelijk zijn.

Pogingen tot omkoping

DHV wordt regelmatig geconfronteerd met pogingen tot omkoping. In het verleden is het bedrijf daar ook wel eens ingelopen, net als veel andere bedrijven die zaken doen in risicolanden. ‘Die risicolanden beperken zich overigens niet tot Rusland, Indonesië of Nigeria’, zegt dhr. Campen, voormalig voorzitter van de Raad van Bestuur van DHV. ‘Ook in Italië, of zelfs in Duitsland en Nederland vinden dergelijke praktijken plaats’. De situaties klinken bekend in de oren: geld betalen om aan een proposal mee te mogen doen; de zoon van de opdrachtgever aan een studie in Delft helpen; rekeningen die zonder smeergeld tergend lang onbetaald blijven; een bijdrage voor een porsche en andere luxe uitspattingen…, allemaal voorbeelden van grote en kleine corruptie. ‘Wij doen daar dus niet aan mee’, aldus Campen, ‘dat betekent dat je soms een lange adem moet hebben of een project verliest of zelfs landen moet afstoten zoals Bangladesh, waar ons het zaken doen volgens onze integriteitprincipes onmogelijk gemaakt wordt”. Maar is dat niet gemakkelijk gezegd voor een relatief groot bedrijf dat zich kan permitteren een opdracht te laten lopen en keuzes kan maken? ‘Nogmaals: niet als je beseft dat je jezelf en je medewerkers direct in gevaar brengt of zelfs in een lokale gevangenis terecht kan komen’, benadrukt Overbosch nog eens. ‘Dat wil je toch niet als ondernemer. Het is een hellend vlak, er is nooit bewijs en het is altijd schimmig. Dan trek je al snel aan het kortste eind. Verder moet je gewoon goed zijn in de dingen die je doet zodat je gemakkelijker nee kan zeggen zonder de opdracht te verliezen’.

DHV aanpak

De aanpak van DHV is betrekkelijk eenvoudig en rechtlijnig. Allereerst heeft het bedrijf een Business Integrity Management System (BIMS) waarin 7 principes centraal staan, waaronder anti-corruptie (zie kader). Dit principe is in overeenstemming met de OESO richtlijn over corruptiebestrijding. Eén van de elementen in het systeem is dat alle DHV medewerkers de principes onderschrijven. Overbosch: ‘Alle nieuwe medewerkers worden hierin getraind. Ook halen we alle MT leden eens per jaar naar Nederland voor opfrissing en intervisie’. Tijdens die bijeenkomsten komen veel praktijkervaringen naar boven. ‘Integriteit begint bij transparantie’, vervolgt Overbosch, ‘ga bij twijfel altijd naar je baas, rapporteer tijdig en zorg ervoor dat je de papieren en boeken op orde hebt’. Wanneer die twijfel er is over anderen in de organisatie, dan verplicht DHV haar medewerkers dat te melden en beschermt het bedrijf haar melders via een klokkenluidersregeling. Campen voegt toe: ‘Vraag wel goed door, want er zijn ook medewerkers die het drama opzoeken en uiteindelijk alleen maar iets hebben gehoord van een ander die het weer heeft gehoord van een ander…’ Is er echter voldoende aanwijzing van omkoping of fraude, dan volgt direct ontslag. Het is voorgekomen dat medewerkers van DHV om die reden naar huis zijn gestuurd. ‘De (afvloeiings)kosten die daar soms mee gepaard gaan moet je dan maar accepteren’.

In de praktijk

De praktische tips die beide DHV managers hebben om corruptie in het veld te omzeilen zijn voor elke ondernemer toepasbaar. Bijvoorbeeld die vraag van de opdrachtgever om zijn zoon aan een buitenlandse studie te helpen. Dat kun je positief ombuigen naar het aanbieden van een opleiding voor alle lokale medewerkers daar of een buurtcentrum voor de community. Zo zorg je ervoor dat de andere partij kan scoren zonder gezichtsverlies te lijden. Ook met betrekking tot de zogeheten facilitation payments, kleinere bedragen die betaald moeten worden om overheidsdiensten sneller te laten verlopen, heeft Overbosch concrete suggesties. ‘Kleine mannetjes kunnen lang moeilijk doen en de boel vertragen. Laat het snel naar boven sijpelen, ga de lijn in en oefen veel geduld. Wordt in geen geval boos en laat niemand gezichtsverlies lijden. En soms mislukt het ook en liggen eventuele juridische stappen nog in het verschiet. Of bij achterstallige betalingen kun je proberen om druk uit te oefenen via de donor, bijvoorbeeld de Wereldbank. En soms lukt zelfs dat niet en loop je gewoon geld mis. Dat verlies moet je dan maar nemen’.

Meer informatie

• DHV
• DHV code

Arbeidsintensieve industrie

In de maakindustrie in China is excessief overwerk een hardnekkig probleem. Waar internationale en Chinese regelgeving 12 uur overwerk per week toelaat, is de praktijk in China vaak 3 keer zoveel. Zo ook in Shandong waar veel suppliers zitten van Nederlandse warenhuizen die aangesloten zijn bij de Vereniging van Grootwinkelbedrijven in Textiel (VGT). Overwerk op zich is geen probleem. Excessief overwerk in combinatie met onderbetaling wel. In de deelnemende fabrieken bleek 50% van de arbeiders niet in staat het minimumloon te verdienen in normale werktijd en werkten daarom gemiddeld 14 uur per dag. In combinatie met strafpuntsystemen kan dit aangemerkt worden als een verkapte vorm van dwangarbeid.

Managementproblemen

In samenwerking met de China National Textile & Apparel Council, de Shandong Textile Industry Office en de MBA van de Shandong University is de situatie van de fabrieken doorgelicht. Daarbij stuitten ze vooral op interne managementproblemen, zoals een gebrekkige productieplanning en weinig overleg tussen de klant, de fabrieksmanagers en de productie eenheden. Verder bleek het verloop van arbeiders zo groot dat de permanente instroom van nieuwe arbeiders niet alleen ongeschoold was, maar ook langzaam en onervaren. Hierdoor ging een deel van de werktijd op aan het herstellen van fouten. Reden voor het verloop was een op boetes gebaseerd managementsysteem waardoor er weinig vertrouwen was tussen het management en de werknemers.

4x winst

Binnen het project werden door IVAM en haar Chinese partners levendige workshops gehouden met de CEO’s over verbeteringen met betrekking tot productiviteit, overwerk, verzuim en verloop. Er werd gewerkt aan een bonussysteem voor extra productiviteit en het creëren van doorgroeimogelijkheden voor de werknemers. Tegelijkertijd werd de relatie tussen fabriek en klanten verbeterd. Na het geleidelijk invoeren van deze maatregelen steeg de productiviteit en daalde het aantal overuren licht. Meer werknemers waren in staat het minimumloon te verdienen in normale werktijd en het verloop liep terug. Door het terugbrengen van excessief overwerk en een beter werkklimaat daalde ook het aantal productiefouten. Hoewel de fabrieken aanvankelijk schoorvoetend aan de slag gingen, groeit het besef dat positieve prikkels en productiviteitsverbetering leidt tot een beter en winstgevender bedrijf.

Meer informatie

• Impactt overtime project
• IVAM

Winning van goud

De reguliere goudwinning gaat vaak gepaard met milieuvervuiling en onveilige arbeidsomstandigheden. Zo wordt bij ondergronds gewonnen goud gebruik gemaakt van diepe mijnen waarbij mijnwerkers bloot staan aan allerlei gevaren. Bovengrondse goudwinning maakt gebruik van zeer giftige chemicaliën zoals cyanide en kwik. Gevaarlijke stoffen die het milieu en de gezondheid van de werknemers ernstig bedreigen. Bij de winning van Oro Verde goud wordt gebruik gemaakt van kunstmatige kanalen en dammen om het goud dat in de bodem zit te scheiden van steentjes, zand en aarde. Er blijft dan een met goud verreikt fijn grind over. Dit wordt met de hand gezeefd tot het pure goud overblijft. Het is zwaar werk maar er wordt geen gebruik gemaakt van chemicaliën. Bovendien blijft het regenwoud behouden en krijgen de mijnwerkers zo’n 25% meer betaald dan bij reguliere goudwinning in ontwikkelingslanden. De eisen voor certificering van Oro Verde zijn zo streng dat dit de basis vormt voor het certificatieschema gouden sieraden van Stichting Milieukeur. Zo voldoet Oro Verde goud aan de Nederlandse standaard.

Nieuwe markt

Ondanks dat het grootste deel van de markt niet bereid is om meer te betalen voor een mens- en milieuvriendelijk product, is de groep consumenten die dat wel wil doen sterk aan het groeien. Dat is precies het segment waar Flamingo zich op richt. Flamingo ontwerpt en produceert gouden ringen en informeert juweliers over de herkomst van het goud en de diamanten (zie kader). Flamingo importeert nog maar een deel van haar goud via Oro Verde. Zij is de enige leverancier van het Europese vasteland die sieraden met dit goud levert. Een probleem blijft dat de toevoer van Oro Verde goud nog lang niet kan voldoen aan de Nederlandse vraag naar goud.

Meer informatie

• MVO informatie over goud
• Oro Verde
• Flamingo
• Milieukeur certificatieschema gouden sieraden
• Kimberley proces